เรื่องที่ 1

 การทดสอบความเป็นกรด – เบส

การตรวจสอบความเป็นกรด-เบสของสารละลาย

เราสามารถตรวจสอบความเป็นกรด-เบสของสารละลายได้ด้วยอินดิเคเตอร์ ซึ่งเป็นสารที่ใช้บอกสมบัติบางอย่างในปฏิกิริยาเคมี โดยการเปลี่ยนสีหรือการเปลี่ยนแปลงสมบัติบางอย่างที่มองเห็นได้ สารที่นำมาใช้ในการตรวจสอบความเป็นกรด-เบสของสารละลายต่างๆ เรียกว่า ” อินดิเคเตอร์สำหรับกรด-เบส (acid-base indicator)”
อินดิเคเตอร์ (indicator) คือ สารที่ใช้ตรวจสอบไฮโดรเนียมไอออน (H3O) และไฮดรอกไซด์ไอออน (OH) ได้ เนื่องจากสารละลายที่เป็นกรดจะมีความเข้มข้นของไฮโดรเนียมไอออนมากกว่าสารละลายที่เป็นเบส
กรดเป็นสารประกอบไฮโดรเจน เมื่อละลายอยู่ในน้ำจะแตกตัวให้ไฮโดรเนียมไอออน

เบสเป็นไฮดรอกไซด์ของโลหะหรืออนุมูลที่มีค่าเทียบเท่าโลหะ ซึ่งเมื่อละลายอยู่ในน้ำจะแตกตัวให้ไฮดรอกไซด์ไอออน

อินดิเคเตอร์แต่ละชนิดจะมีการตรวจสอบความเป็นกรด-เบสของสารละลายแตกต่างกัน อินดิเคเตอร์ที่นิยมใช้กันมากมี 2 ประเภท คือ กระดาษลิตมัสและยูนิเวอร์ซัลอินดิเคเตอร์
1. กระดาษลิตมัส เป็นอินดิเคเตอร์ที่เรารู้จักกันดี กระดาษลิตมัสมี 2 สี ได้แก่ กระดาษลิตมัสสีแดงและกระดาษลิตมัสสีน้ำเงิน

เมื่อใช้กระดาษลิตมัสตรวจสอบสารละลายจะสามารถจำแนกสารได้เป็น 3 ประเภท ดังนี้
+ สารละลายที่มีสมบัติเป็นกรด จะเปลี่ยนสีกระดาษลิตมัสจากสีน้ำเงินไปเป็นสีแดง
+ สารละลายที่มีสมบัติเป็นเบส จะเปลี่ยนสีกระดาษลิตมัสจากสีแดงไปเป็นสีน้ำเงิน
+ สารละลายที่มีสมบัติเป็นกลาง จะไม่ทำปฏิกิริยากับกระดาษลิตมัสทั้งสีน้ำเงินและสีแดง กระดาษลิตมัสจึงไม่เปลี่ยนสี
2. ยูนิเวอร์ซัลอินดิเคเตอร์ เป็นอินดิเคเตอร์ที่มีการเปลี่ยนสีเกือบทุกค่า pH จึงใช้ทดสอบหาค่า pH ได้ดี อินดิเคเตอร์ชนิดนี้มีทั้งแบบที่เป็นกระดาษและแบบสารละลาย

รูปแสดงกระดาษยูนิเวอร์ซัลอินดิเคเตอร์

รูปแสดงการเปลี่ยนสีของกระดาษยูนิเวอร์ซัลอินดิเคเตอร์

ยูนิเวอร์ซัลอินดิเคเตอร์แบบสารละลายจะเปลี่ยนสีเมื่อใช้ทดสอบสารละลายที่มีค่า pH อยู่ในช่วงที่แตกต่างกัน ดังตัวอย่างต่อไปนี้
+ ฟีนอล์ฟทาลีน เป็นสารละลายใสไม่มีสีซึ่งจะเปลี่ยนเป็นสีชมพู เมื่อใช้ทดสอบความเป็นกรด-เบสของสารละลายที่มีค่า pH อยู่ระหว่าง 8.3-10.0
+ เมทิลเรด เป็นสารละลายสีแดงซึ่งจะเปลี่ยนเป็นสีเหลือง เมื่อใช้ทดสอบความเป็นกรด-เบสของสารละลายที่มีค่า pH อยู่ระหว่าง 4.2-6.2
+ บรอมไทมอลบลู เป็นสารละลายสีเหลืองซึ่งจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำเงิน เมื่อใช้ทดสอบความเป็นกรด-เบสของสารละลายที่มีค่า pH อยู่ระหว่าง 6.0-7.6
+ ฟีนอลเรด เป็นสารละลายสีเหลืองซึ่งจะเปลี่ยนเป็นสีแดง เมื่อใช้ทดสอบความเป็นกรด-เบสของสารละลายที่มีค่า pH อยู่ระหว่าง 6.8-8.4

ตารางแสดงช่วงการเปลี่ยนสีของอินดิเตอร์เตอร์บางชนิด

อินดิเคเตอร์

ช่วง pH ที่เปลี่ยนสี

สีที่เปลี่ยน

เมทิลออเรนจ์

เมทิลเรด

ลิตมัส

บรอมไทมอลบลู

ฟีนอลเรด

ฟีนอล์ฟทาลีน

3.1-4.4

4.2-6.3

5.0-8.0

6.0-7.6

6.8-8.4

8.3-10.0

แดง-เหลือง

แดง-เหลือง

แดง-น้ำเงิน

เหลือง-น้ำเงิน

เหลือง-แดง

ไม่มีสี-ชมพูเข้ม

ชนิดของพืช

ช่วง pH ที่เปลี่ยนสี

สีที่มีการเปลี่ยนแปลง

อัญชัน

กุหลาบ

กระเจี๊ยบ

ชงโค

บานไม่รู้โรย

ดาวเรือง

ผกากรอง

1-3

3-4

6-7

6-7

8-9

9-10

10-11

แดง-ม่วง

ชมพู-ไม่มีสี

แดง- เขียว

ชมพู-เขียว

แดง-ม่วง

ไม่มีสี-เหลือง

ไม่มีสี-เหลือง

 

 

 

 

 

 

 ความรู้เพิ่มเติม

อินดิเคเตอร์จากธรรมชาติ คือ สารธรรมชาติที่สกัดได้จากส่วนต่างๆ ของพืช สามารถใช้เพื่อตรวจสอบความเป็นกรด-เบสของสารละลายได้

ตารางแสดงช่วงการเปลี่ยนสีของอินดิเคเตอร์จากธรรมชาติบางชนิด
การใช้อินดิเคเตอร์ในการทดสอบหาค่า pH ของสารละลายนั้นจะทราบค่า pH โดยประมาณเท่านั้น ถ้าต้องการทราบค่า pH ที่แท้จริงจะต้องใช้เครื่องมือวัด pH ที่เรียกว่า “พีเอชมิเตอร์ (pH meter)” ซึ่งเป็นเครื่องมือที่สามารถตรวจวัดค่า pH ของสารละลายได้เป็นเวลานานติดต่อกัน ทำให้ตรวจสอบการเปลี่ยนแปลงความเป็นกรด-เบสของสารละลายได้ และค่า pH ที่อ่านได้จะมีความละเอียดมากกว่าการใช้อินดิเคเตอร์

                            รูปแสดงพีเอชมิเตอร์

ประเภทของกรด
กรดอินทรีย์

             กรดอินทรีย์เป็นกรดที่ได้จากสิ่งมีชีวิต เช่น พืชและจุลินทรีย์ หรือจากการสังเคราะห์ รับประทานได้ไม่เป็นอันตรายต่อร่างกาย เมื่อนำไปทดสอบกับเจนเชียนไวโอเลตจะไม่เกิดการเปลี่ยแปลง ได้แก่

แอซิติก( Aูcetic acid) หรือกรดน้ำส้มได้จากกการหมักแป้งหรือน้ำตาล โดยใช้จุลทรีย์ นิยมใช้เป็นการผลิตน้ำส้มสายชู
กรดซิตริก (Citric acid) หรือกรดมะนาวเป็นกรดที่อยู่ในน้ำผลไม้ที่มีรสเปรี้ยว เช่น ส้ม มะนาว

กรดอะมิโน (Amino acid ) เป็นกรดที่ใช้สร้างสารประเภทโปรตีน พบมีอยู่ใน เนื้อสัตว์ ผลไม้เปลือกแข็งหรือในพืชตระกูลถั่ว

กรดแอสคอร์บิก(Ascorbic acid) หรือวิตามิน ซี มีในผลไม้ที่มีรสเปรี้ยว

กรดอนินทรีย์(กรดแร่)

กรดอนินทรีย์(กรดแร่) เป็นกรดที่เกิดจากการสังเคราะห์จากแร่ธาตุไม่สามารถรับประทานได้ มีฤทธิ์กัดกร่อนรุนแรงเปลี่ยนสีเจนเชียนไวโอเลตจากสีม่วงเป็นสีเขียว ได้แก่

กรดกำมะถัน หรือกรดซัลฟิวริก( Sulphuric acid)

กรดเกลือ หรือ กรดไฮโดรคลอริก (Hydrochloric acid)
สมบัติของกรด

1. มีรสเปรี้ยว

2. มีธาตุไฮโดรเจนเป็นองค์ประกอบ

3. ทำปฏิกิริยากับโลหะได้แก๊สไฮโดรเจน

4. ทำปฏิกิริยากับหินปูนทำให้หินปูนกร่อน และเกิดแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์

5. เปลี่ยนสีกระดาษลิตมัสจากสีแดงเป็นสีน้ำเงิน

6. นำไฟฟ้าได้

สมบัติของเบส

1. เปลี่ยนสีลิตมัสจากสีแดงเป็นสีน้ำเงิน

2. ทำปฏิกิริยากับน้ำมันพืชหรือไขมันได้สบู่

3. ทำปฏิกิริยากับ AI, Zn ได้ H2

4. มีสมบัติลื่นมือคล้ายสบู่

5. เปลี่ยนสีของฟินอล์ฟทาลีนจากสีขาวเป็นสีชมพู

6. นำไฟฟ้าได้

  1. อีฟ ฤทธิชัย

    เป๊ะจริงอะไรจริง :-P

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

ติดตาม

Get every new post delivered to your Inbox.

%d bloggers like this: